5 Haziran 2022 Pazar

Ekslibris Nedir?

Eklibris Nedir?

Prof. Dr. Hasip Pektaş

 

Ekslibris, kitap sahibini tanıtan, onu yücelten bir sanat dalıdır. Kitapseverlerin kitaplarının iç kapağına yapıştırdıkları üzerinde isimlerinin ve değişik konularda resimlerin yer aldığı küçük boyutlu baskıresimlerdir. Sözcük olarak ...’nın kitaplığından, ...’nın kütüphanesine ait anlamına gelir. Bookplate olarak da bilinir. Kitap sahibini tanıtır, onu yüceltir ve kitabı ödünç alan kişiyi geri getirmesi konusunda uyarır. Kitabın kartviziti ya da tapusu da diyebiliriz.

















Ekslibris Bir İletişim Aracıdır.
Ekslibris, sanatı insanın elleri arasına; kitapların içine kadar getirir, onun büyüleyici sıcaklığını hissettirir. 
Ekslibrisler, yaşayan kişi ya da kurum için siparişle yapılır, onların özelliklerini yansıtır.

Yaratım sürecine bakıldığında resim sanatının tüm olanaklarının kullanıldığı görülür. İşlevsel yanına bakıldığında ise bir grafik tasarım ürünü olarak düşünülebilir.

 

İlk Ekslibris

Kağıt üzerine ilk ekslibris, 1450 yıllarında “Igler” (kirpici) takma adıyla bilinen Alman papaz Johannes Knabenberg için yapılan çayırdaki çiçeği ısıran bir kirpinin resimlendiği ekslibristir. Ekslibrisin üst kısmında “Hanns Igler, kirpici sizi öpebilir” sözcükleri yer almaktadır.
















Gerçek anlamda ekslibrisler matbaanın icadı ile birlikte yapılmaya başlanmıştır. Daha sonraları sadece kitaplara yapıştırmak için değil, biriktirme ve değiştirme objeleri olarak da toplanmaya başlanmıştır. 19. yüzyıldan sonra dernekleri kurulmuş, değişim bültenleri, kitaplar yayımlanmaya, yarışmalar yapılmaya başlanmıştır. Dünyada 10 ekslibris müzesi vardır. Onuncusu ve en küçüğü İstanbul’dadır.

 

Baskı Teknikleri

Tıpkı baskıresimde olduğu gibi ekslibrisler de çoğaltılır ve numaralandırılır. Uzun kenarının 13 cm.’den küçük olması gerekir. Çoğaltmak için gravür (C3), ağaç baskı (X2), linolyum baskı (X3), litografi (L), serigrafi (S), ofset (P7), fotograf (P8), bilgisayar destekli tasarım (CGD) kullanılmaktadır.

 












Türkiye’de Ekslibris

Ülkemiz, batıdan alınmış kitaplarla ekslibrisi tanımıştır. Ekslibrisli kitaplar, Avrupadaki ikinci el satışlarla ülkemize gelmiş, kitap sahipleri öldüğünde ise yakınları bu kitapları kütüphanelere bağışlamış ya da sahaflara satmıştır. Süleymaniye ve Milli Kütüphane gibi önemli kütüphanelerde ekslibrisli kitaplara rastlanmaktadır.

 



















Mühürler
Osmanlılar döneminden kalma el yazması ve basılmış kitaplarda görülen mühürler ise, birer mülkiyet işareti olarak kabul edilse de ekslibris türüne girmezler. Fakat özgün kaligrafik yapılarıyla ait oldukları kişilerin arması veya logosu olarak bu işlevi yerine getirmişlerdir.

 














Ekslibris Eğitimi

2000’li yıllardan bu yana ülkemizde, özellikle güzel sanatlar eğitimi veren kurumlarda hocalarının özendirmeleriyle, ekslibris yapan gençler yetişmeye başlamıştır. 7 üniversitede ders olarak okutulmaktadır. Ekslibris konusunda 26 lisansüstü tez yapılmıştır.

 

İlk ve ortaöğretimde ekslibrisi bilen, ilgi duyan öğretmenler öğrencilerine ekslibris de yaptırmakta, onlara bu kültürü kazandırmaktadır. Sanatçılarımız kişisel sergiler açmakta, uluslararası yarışmalarda ödüller almaktadırlar. 1997’de Ankara’da kurulan Ekslibris Derneği, etkinliklerine artık İstanbul’da devam etmektedir. 2019’da Altunizade’de Selçuk Ecza Holding bünyesinde İstanbul Ekslibris Müzesi kuruldu. 2020’de de Kültür Bakanlığı’nın onayını aldı. Özel müzeler kapsamına girdi. Pandemi sonrası ziyarete açılacaktır.
















15 şehrimizde, 8 farklı ülkede ekslibris sergileri açıldı. 5 uluslararası ekslibris yarışması düzenlendi. 2010 yılında İstanbul’da 40 ülkeden 280 kişinin katıldığı 33. FISAE Uluslararası Ekslibris Kongresi 

organize edildi.




 












İstanbul Ekslibris Derneği tarafından, Ekslibris, mühür, koleksiyonculuk, tasarım, tipografi, deneysel ekslibris, baskı simgeleri konuları yanında özgün örneklerin de yer aldığı “Ekslibris” kitabının 4. baskısı yapılmıştır. Dernek sitesi kanalıyla edinilebilir. 11. sayısı çıkan hakemli online dergi exlibrist.netden çok sayıda makaleye ulaşabilirsiniz.

 



















Önemli Web Siteleri

Frederikshavn Müzesi: art-exlibris.net 

İst. Ekslibris Derneği: www.aed.org.tr

Online Ekslibris Dergisi: exlibrist.net

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder

Prof. Dr. Hasip Pektaş ile “Kültürlerarası Diyaloğu Teşvik Eden Ekslibris Sanatı”

Prof. Dr. Hasip Pekta ş ile “ Kültürlerarası Diyaloğu Teşvik Eden Ekslibris Sanatı ” Söyleşi: Prof. Dr. Paul Ade Silva     PAS : Ekslibris s...